door Fabian Schut

In ons overzichtsartikel over de Data & AI-trends voor 2026 signaleerden we een cruciale verschuiving: de vanzelfsprekendheid van een “cloud-first”-strategie staat op losse schroeven. Waar de cloud ooit het beloofde land van grenzeloze mogelijkheden was, is het inmiddels een complex speelveld van geopolitieke risico’s, onvoorspelbare kosten en strenge regelgeving.  

De focus verschuift van de schijnbaar onbegrensde mogelijkheden van de cloud naar fundamentele, strategische vragen. Het draait nu om waar de data staat, onder welk juridisch regime deze valt en welke kosten dit met zich mee brengt.  

In dit artikel duiken we dieper in deze nieuwe realiteit. We scherpen de discussie aan met prikkelende stellingen, illustreren de dilemma’s met concrete voorbeelden en delen onze visie op hoe je navigeert in een wereld waar technologische vrijheid plaatsmaakt voor bewuste, strategische keuzes. 

Stelling 1: De mate van datasoevereiniteit wordt in data-projecten een bewuste strategische keuze. 

In een wereld van groeiende geopolitieke spanningen en een trend richting deglobalisering, wordt de vraag waar je data is opgeslagen steeds belangrijker. Jarenlang was de keuze voor de cloud vooral een technische en financiële afweging, waarbij oplossingen van Amerikaanse techgiganten vaak als de standaard werden gezien. Die vanzelfsprekendheid staat nu niet meer zo vast. Europese organisaties worden zich bewust van de risico’s wanneer hun meest waardevolle data is ondergebracht in ander juridisch vaarwater. 

De onzekerheid over de bescherming van en toegang tot data die onder Amerikaanse jurisdictie valt, neemt toe. Wetgeving zoals de CLOUD Activ wakkert deze onrust aan; het geeft de Amerikaanse autoriteiten de mogelijkheid om data op te vragen, zelfs als deze buiten de landsgrenzen is opgeslagen. Dit dwingt organisaties om de controle over hun data te heroverwegen. Het wordt een strategische noodzaak om afhankelijkheden te verminderen en data ‘in eigen huis’ of binnen de eigen jurisdictie te houden. De discussie over cloud versus on-premise krijgt daarmee een nieuwe, strategische dimensie. De garantie dat data uitsluitend onder lokale wetgeving valt, is niet langer een bijzaak, maar een doorslaggevende factor in het ontwerp van een toekomstbestendig datalandschap. 

Dit betekent overigens niet dat de Amerikaanse cloud wordt afgeschreven. Integendeel, het vraagt juist om een meer volwassen benadering die de unieke kracht van deze platformen optimaal benut. De grote Amerikaanse techgiganten zijn namelijk de motor achter de wereldwijde technologische innovatie. Voor data die minder gevoelig is, bieden zij directe toegang tot de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie en krachtige data-analyse, mogelijkheden die je intern zelden zo snel en grootschalig kunt opbouwen. Bovendien geven ze de flexibiliteit om moeiteloos mee te groeien met de vraag en zorgen ze voor een stabiele, betrouwbare digitale ruggengraat. De slimme, toekomstbestendige aanpak is daarom om data te classificeren: wat is écht strategisch of privacygevoelig en moet dicht bij huis blijven, en welke data kan juist floreren door gebruik te maken van de ongeëvenaarde innovatiekracht en schaal van deze wereldspelers? Zo combineer je in een hybride architectuur het beste van twee werelden, met een goed doordacht ontwerp als basis. 

Praktijkvoorbeeld 

Sinds de publicatie van het rapport ‘Visie Digitale autonomie en soevereiniteit van de overheid‘ op 30 juni 2025 zien wij de vraag naar datasoevereiniteit direct terug in de vragen van onze klanten uit het publieke domein. Vragen die nu op tafel liggen zijn bijvoorbeeld: ‘Hoe snel kunnen we ons dataplatform migreren naar een Europees alternatief?‘, ‘Welke technologieën zijn zowel binnen onze huidige architectuur als in een toekomstig soeverein platform inzetbaar?‘, ‘Is het mogelijk om voor datatransformaties volledig over te stappen op open source?‘ en ‘Blijven cloud providers die nu in Europese handen zijn ook echt Europees?’. Die laatste vraag wordt extra gevoed door een recente overname in het applicatielandschap.   

Het rapport heeft de vanzelfsprekendheid van de huidige applicatielandschappen ter discussie gesteld, en organisaties uit het publieke domein handelen daar nu merkbaar naar. 

Stelling 2: Zonder beheersing van kosten heb je geen modern dataplatform. 

De behoefte aan opslag en rekenkracht in de cloud wordt steeds groter, en met goede reden. De schaalbaarheid, flexibiliteit en het enorme aanbod aan beheerde services maken het mogelijk om snel te innoveren. Maar deze flexibiliteit heeft een prijs. Naarmate de datavolumes en de complexiteit van dataverwerking toenemen, stijgen de cloudkosten net zo hard mee. 

In de cloud betaal je voor wat je gebruikt. Elke ad-hoc berekening, elke inefficiënte query, elke willekeurige prompt naar je interne AI-chatbot en elke gigabyte aan onnodig opgeslagen data tikken direct door op de factuur. Kostenmonitoring wordt daarom een steeds kritischer onderdeel van je dataplatform. Het is niet langer voldoende om alleen te focussen op de technische werking; de kostenefficiëntie is net zo belangrijk. Daarnaast worstelen organisaties met de ondoorzichtige kostenstructuur van cloudoplossingen. Dit gebrek aan helderheid leidt tot vertraging in de besluitvorming. Het complexe aanbod van prijsmodellen – zoals een vaste prijs, reserveringen of pay-as-you-go – maakt het er niet eenvoudiger op. Om hierin een goede afweging te maken, is het bijvoorbeeld essentieel om te weten welke onderdelen van de dataverwerking de meeste rekenkracht vragen. Om dit proces te beheersen is zelfs een gespecialiseerde rol ontwikkeld, die van FinOps. Organisaties moeten strategisch nadenken over de opzet van hun dataplatform: hoe data wordt opgeslagen, hoe processen worden geoptimaliseerd en wanneer rekenkracht wordt ingezet.  

Praktijkvoorbeeld 

Een goed voorbeeld zien we bij onze klanten die hun dataplatform hebben ingericht op Microsoft Fabric. Als SaaS-oplossing biedt het een schijnbaar voorspelbaar kostenmodel: een vaste prijs per maand voor een bepaalde hoeveelheid rekenkracht, waarbij elke upgrade een verdubbeling van de capaciteit én de kosten betekent. 

In de praktijk blijkt die eenvoud echter schijn. Klanten worstelen met de vraag: hoeveel rekenkracht hebben we écht nodig? Het vooraf inschatten is lastig, waardoor je al snel te veel betaalt voor ongebruikte capaciteit, of juist krap komt te zitten. De behoefte om de vinger aan de pols te houden, te monitoren en dynamisch op- of af te schalen, verdwijnt niet. Zelfs niet bij een SaaS-pakket dat die zorgen juist belooft weg te nemen. 

Het is veelzeggend dat zelfs Microsoft hierop terugkomt door voor bepaalde processen alsnog een ‘betalen-naar-verbruik’-optie aan te bieden. Het bewijst dat de belofte van een volledig beheerd SaaS-platform de behoefte aan financiële controle en gedetailleerd inzicht niet kan wegnemen. 

De trend

De tijd van een onvoorwaardelijke ‘cloud-first’-strategie is voorbij. Organisaties worden gedwongen om twee fundamentele vragen te beantwoorden: wie heeft de juridische controle over onze data, en wie beheerst de financiële thermostaat? Deze vragen leiden tot een belangrijke reden waarom we een opvallende tegenbeweging zien: een hernieuwde interesse in on-premise oplossingen. 

Hoewel de cloudinvesteringen toenemen, zien we ook dat enkele organisaties hun applicaties terughalen naar een on-premise infrastructuurix. Door de infrastructuur weer in eigen beheer te nemen, krijgen ze direct meer grip op de kosten en waarborgen zij de soevereiniteit over hun data. Dit brengt echter een nieuwe afweging met zich mee: de hernieuwde noodzaak om te investeren in intern beheer en onderhoud, een complexe en kostbare taak die de cloud juist zo efficiënt uit handen neemt. Voor organisaties wordt dit in 2026 dan ook een bewuste strategische afweging, die ze zullen maken met een goed doordacht platformontwerp.